Posebna obilježja Nacionalnog parka Durmitor su svakako njegovi hidrografski objekti, pojave i procesi, koji su brojni i raznovrsni, što proističe iz položaja planine, klimatskih i vremenskih prilika, geološkog sastava, tektonike, uspona planinske mase, velike horizontalne i vertikalne disekcije reljefa, biogeografskih karakteristika, kao i djelovanja čovjeka i društva.
Za hidrografiju Durmitora od posebnog su značaja dugo trajanje sniježnog pokrivača i njegova velika dubina. Tako od početka novembra jedne godine do kraja marta naredne godine zbog snijega, koji se zbog niskih temperatura vazduha ne otapa, na Durmitoru traje prividna (fiziološka) suša. Tada se u jezerima i rijekama javljaju minimalni vodostaji i proticaji, a na izvorima i vrelima minimalna izdašnost, koja je po vrijednosti često ispod ljetnjih.
Na Durmitoru se razlikuju tri morfološke cjeline.
Centralni dio predstavljen je planinskom masom, koja se diže do 2.523 m, zbog čega prima najveću količinu padavina, ali kako su stijene krečnjačkog sastava i teren specifične morfologije, osim nekoliko manjih ledničkih jezera, lokava i izvora slabe izdašnosti, nema značajnijih hidrografskih objekata.
Jezerska površ (poznata još i kao Drobnjačka površ) visine 1.400 - 1.500 metara n. v. predstavlja istočni dio Durmitora. Pored toga što je nazvana po jezerima, Jezerska površ poznata je i po nekoliko lokava i povremenih vodenih tokova, koji se uglavnom gube u izduhama (manji ponori ili apsorpcioni kanali na dnu korita kraških rijeka) i ponorima.
Sa zapadne strane nalazi se karsifikovana Pivska površ gotovo bez stalnih i vodom bogatih hidrografskih objekata.
Hidrografski objekti Durmitora su brojni i raznovrsni i pripadaju slivovima Sušice, Komarnice i Bukovice, odnosno Pive i Tare kao osnovnim tokovima riječne i hidrografske mreže. Na području parka srećemo pištevine, izvore, vrela, estavele, ponore i ponornice, stalne i povremene vodotokove, bukove i vodopade, stalna i povremena jezera, bare i lokve.
Na Durmitoru i u njegovoj neposrednoj okolini postoje:
- stalni riječni tokovi - Piva, Tara, Bistrica, Komarnica;
- periodični riječni tokovi - Sušica, Žabljačka rijeka, Motički potok, Veliki potok, Bijeli potok, Milinski potok, Srndaljica, Virski potok, Striježevica;
- površinski riječni tokovi - Piva, Tara, Bistrica, Komarnica, Draga;
- podzemni riječni tokovi - Žabljačka rijeka od ponora do Bijelih bukova, tok od Malog Crnog jezera do Dubrovskih vrela u Komarnicu, Sušica, voda sa Jezerske površi ka Ljutici;
- prirodni hidrografski objekti - Crno jezero, Barno jezero, Ševarita lokva, Marića bare, Zeleni vir, Čelina, Ljutica, Piva, Tara, Sušica;
- antropogeni hidrografski objekti - akumulacije Mratinje na Pivi i na Glavi Bukovice;
- tranzitni riječni tokovi - Tara, Piva, Komarnica sa Pridvoricom;
- domicilni hidrografski objekti - Škrčka jezera, Riblje jezero, Jablan bara, Surutka, Verezina voda, Oko, Čelina, Ljutica, Mlinski potok, Toplik, Zeleni vir, vodopad Skakala;
- prepleistoceni hidrografski objekti - Piva, Tara, Komarnica, Bukovica, Bistrica, Draga;
- postpleistoceni hidrografski objekti - Crno jezero, Riblje jezero, Zminje jezero, Zminičko jezero, Vražje jezero, Čelina, Bijeli bukovi, Dubrovska vrela, bare Žugića;
- periodski limnološki objekti - Sušičko jezero;
- stalni limnološki objekti - Modro jezero, Valovito jezero, Škrčka jezera, Zminičko jezero, Zabojsko jezero, Malo jezero, Malo i Veliko jezero kod Pošćenja, akumulacija Mratinje;
- stalni talmatološki objekti (močvare i lokve) - Barno jezero, Goveđa lokva, Gostaja, Okruglica, Zeleni vir, Lokvica, Begova bara, Miloševa lokva, lokva u Crepulj poljani, Surutka;
- periodični paludološki objekti (močvare i bare) - Žugića bare, Ševarita lokva, Marića bare, Suva lokva, Macanske bare, Jezera u Bobanu, Virske bare, Ibrik, Bučan bare, Krstajića bare;
- stalni izvori i vrela - Ljutica, Bukovica, Ravnjak, Bjelovac, Ćorbudak, Mušovi bukovi, Bijeli bukovi, Lazin kamen, Sige, Turska glava, Kaluđerovača, Nazdrić, Oko, Jezerac, Sokolac;
- periodski izvori i vrela - Čelina, Toplik, Pašinac, Studenac, Kamenica, Pištelina, Marica, Šarban, Točak, Varazina voda;
- eutrofni hidrografski objekti (bogati organskim materijama) - Barno jezero, Goveđa lokva, Pošćensko jezero, Ševerita lokva;
- oligotrofni hidrografski objekti (siromašni organskim materijama) - Crno jezero, Piva, Tara, akumulacija Mratinje, Komarnica, Bistrica, Škrčka jezera, Surutka, Zeleni vir, Modro jezero;
- oligosaprobni hidrografski objekti (čiste vode bogate kiseonikom) - Crno jezero, Modro jezero, Škrčka jezera, Piva, Tara, Komarnica, Sušica, Čelina, Ljutica, Oko, Verezina voda;
- mezosaprobni hidrografski objekti (slabije zagađena voda odnosno smanjene količine kiseonika) - Barno jezero, Zminičko jezero, Ševarita lokva, Pošćensko jezero, Valovito jezero;
- polivalentni i polifazni hidrografski objekti - Tara, Piva, Komarnica, Sušica, Žabljačka rijeka, Barno jezero, Crno jezero;
- monovalentni i monofazni hidrografski objekti - Valovito jezero, Modro jezero, Riblje jezero, Čelina, Ljutica, Savin izvor;
- naturalni (prirodni objekti) - Ljutica, Ravnjak, Čelina, Vražje jezero, Ševarita lokva, Žabljačka rijeka, Zeleni vir;
- antropogeno izmijenjeni (zajaženi ili kaptirani hidrografski objekti) - Piva, Glava Bukovice, Oko, Pašinac, Šaransko oko, Pištet, Studenac;
- nestali hidrografski objekti - Vrelo Pive;
- novostvoreni hidrografski objekti - akumulacije Mratinje i Glava Bukovice i vodovod Žabljak.
U parku se nalazi 748 izvora iz kojih izvire kristalno čista voda.
Izdvajaju se kanjoni rijeka Drage, Sušice, gornji dio kanjonske doline Komarnice i kanjon rijeke Tare koji je ujedno i najdublji kanjon u Evropi sa dubinom od 1.333 m i ukupnom dužinom od 93 km, od čega se 78 km nalazi unutar granica nacionalnog parka.
Rijeka Tara i njen kanjon
Najduža rijeka u Crnoj Gori, Tara (posljednjih 40 km toka protiče kroz Bosnu i Hercegovinu, a na nekoliko mjesta čini i prirodnu granicu između dvije države), poznata i kao "Suza Evrope", zajedno sa veličanstvenom kanjonskom dolinom na sektoru Durmitora, uvrštena je 17. 1. 1977. godine, u Ekološke rezervate biosfere naše planete, a u okviru programa OUN-a "Čovjek i biosfera".
Tara nastaje od izvorišnih krakova rječica Opasanica i Veruša, u podnožju Žiova i Komova. Izvorište se nalazi na nadmorskoj visini od 1.250 m. Njen tok čuvaju planine Sinjajevina, Bjelašnica, Ljubišnja i Durmitor. Duga je oko 146 km (zajedno sa izvorišnim dijelom i do 150 km), sa prosječnim padom od 4,5 m/km i površinom sliva od 1.853 kvadratnih kilometara. Posle toka od 150 km spaja se sa Pivom u Šćepan polju, na 433 mnv, i gradi Drinu.
Pored površinskih tokova koji hrane rijeku Taru, dobar dio vode prima i od brojnih vrela. Nizvodno od Đurđevića Tare to su vrela: Ljutica, Bukovi, Bijela vrela, Bajlovića sige i Slatinske Dubrave. Nizvodno od Tepaca, sa lijeve strane, pojavljuju se vrela Nikovići i Vlaški usovi.
Rijeka Tara pripada dinarsko-makedonskoj varijanti nivalno-pluvijalnog režima, sa visokim mjesečnim vodostajima i velikim proticajima u martu, aprilu i maju i niskim mjesečnim vodostajima i malim proticajima u julu, avgustu, septembru i decembru.
U važnije hidrološke pokazatelje rijeke Tare ubrajaju se temperatura i hemijske odlike njene vode. Zahvaljujući planinskom slivu velikih nadmorskih visina i obilja vode iz hladnih izvora i vrela, Tara ima hladnu vodu tokom čitave godine. Najniže srednje mjesečne temperature vode su u januaru i februaru, a najviše u julu i avgustu. Srednja godišnja temperatura vode isnosi oko 7 stepeni Celzijusovih.
Zbog niskih temperatura vode, obimnog hranjenja rijeke izvorskom vodom i slabom naseljenošću sliva, kvalitet vode rijeke Tare je na zavidnom nivou, a posebno u njenom gornjem toku. U ovom dijelu Tara pripada rijekama Prve klase boniteta (ekstra klasa), odnosno, oligosaprobnim-čistim vodama. Bistra je, bez boje i mirisa i bogata kiseonikom.
Glavne aktivnosti na rijeci Tari su rafting i splavarenje, gdje uzbudljivi brzaci nude vrhunsku avanturu od maja do oktobra. Posljednjih 25 km rijeke i kanjona Tare najatraktivniji je za rafting i splavarenje. Rijeka je takođe pogodna i za sportski ribolov, posebno u predjelu gornjeg toka, kod Kolašina, koji je savršen za mušičarenje i lov na pastrmku. Duboki kanjon i čista priroda privlači ljubitelje pejzaža.
Kanjon rijeke Drage
Podno vrhova planine Ljubišnje, od više izvora, nastaje rijeka Draga. Posle oko 11 kilometara toka uliva se u Taru, ispod sela Zasade, i predstavlja njenu desnu pritoku. Draga protiče kroz uzan i divlji kanjon, širok svega desetak metara kod mjesta Tijesno i dubok preko 600 metara.
Rijeka Draga bogatija je vodom u svom gornjem toku, nego pri ušću. Donji dio kanjona ulazi u sastav Nacionalnog parka Durmitor. Njime se od Jelovog panja kroz atraktivne klance može doći do rijeke Tare i poznatih Draških virova.
Rijeka Draga je ponornica i na svom toku ima dva vodopada. U blizini mjesta gdje je ušće Drage u Taru nalazi se izvor Turska glava, a nešto niže i izvor Kućišta.
Kanjon rijeke Sušice
Smješten na zapadnim padinama planine Durmitor, kanjon rijeke Sušice dobio je ime po istoimenoj rijeci, dok je, vjeruje se, Sušica dobila ime zbog nestalnosti svog toka, koji više puta izvire i ponire prije nego se ulije u Taru.
Rijeka Sušica izvire na 1.300 metara nadmorske visine i uliva se u Taru na 512 mnv.
Dugačak oko 15 km i dubok 700 m, kanjon rijeke Sušice udaljen je od Žabljaka oko 37 km.
Na teritoriji kanjona u periodu od 1919. do 1939. godine postojale su šine koje su se koristile za transport stabala, koja su se dalje prevozila splavovima do Dunava. Danas se te šine ne mogu vidjeti.
Takođe, duž toka ove rijeke nekada je postojalo 11 vodenica. Međutim, ove veličanstvene građevine koje spajaju tradicionalnu arhitekturu, snagu prirode i narodni duh, tokom vremena su se urušile, te se sada samo ponegdje mogu vidjeti njihovi ostaci.
Sa dvije strane kanjona, na platoima Durmitora i Pivske planine, odnosno, na samoj granici između Nacionalnog parka Durmitor i Parka prirode Piva, nalaze se dva sela - Mala Crna Gora i Nedajno, jedno prekoputa drugog, kao tihi čuvari najljepših pogleda na raskošnu prirodu ovog kanjona. Zanimljiva je činjenica da ova dva sela, iako gledaju jedno na drugo, nemaju gotovo nikakvu komunikaciju. Drumom su udaljena oko 16 km.
Na proširenom dijelu
doline Sušice smjestilo se Sušičko jezero. Ovo je jedino periodično
jezero na Durmitoru, jer se voda u jezeru gubi kada rijeka Sušica presuši. Nalazi
se na 1.140 mnv. Dugačko je od oko 350 do 450 metara, a maksimalna širina mu je
200 m. Dubina jezera se kreće od 4 do 5 metara.
Kanjon Komarnice
Iako, kanjon Komarnice najvećim dijelom pripada Parku prirode Piva, gornji tok njene kanjonske doline ulazi u granice Nacionalnog parka Durmitor.
Ova rijeka izvire ispod južnih padina Durmitora, u mjestu koje se zove Dobri do. Nastaje od više izvora, a najznačajniji su Šarban (1.680 mnv) i Sopot (1.600 mnv). Dužina rijeke iznosi 39,4 km, dok je površina sliva 774 kilometara kvadratnih.
Kanjon je jako nepristupačan, što je uticalo na bujanje prirode i na njegovo očuvanje od antropogenog uticaja. Dubok je preko 700 metara i dostupan je samo spustom uskim kozjim stazama. Najimpresivniji dio kanjona je Nevidio, kojeg narod još zove i "Neviđbog", jer do 1965. godine, kako kažu ni sam Bog nije mogao da vidi njegovu unutrašnjost. Do te godine kanjon Nevidio bio je jedini neistražen kanjon u Evropi.
Prvi koji su prošli kroz ovaj veličanstveni kanjon su nikšićki planinari iz Planinarsko-smučarskog društva "Javorak" Nikšić i time razbili mit o njegovoj nepobjedivosti.
U kanjon su ušli 31. 7. 1965. godine, a izašli dan kasnije, nakon što su savladali sve njegove virove, vodopade, kaskade, strme stijene i proveli noć na temperaturi od šest stepeni u tzv. paukovoj mreži.
Imena 11 hrabrih planinara iz Nikšića, koji su tada imali samo osnovnu opremu, bez savremenih odijela i pomagala za kanjoning koja se danas koriste, su: Miloš Bojanović, Boško Vulanović, Ratko – Gaga Lučić, Pavle Vučurović, Milan Pešić, Milun Tadić, Vlado Mićunović, Stevo Vujičić, Nikola Šunja Mrvaljević, Božidar Frinjo Kontić i Miodrag Kovačević.
Izvori i vrela Durmitora
Zbog geološkog sastava i tektonskog sklopa terena, na Durmitoru nema vodom bogatih izdani, bez obzira na veliku količinu padavina. Izvori i vrela Durmitora imaju mnogo međusobnih sličnosti, u koje se ubrajaju: hladna i čista voda, promjenljiva izdašnost, povećana karbonatna tvrdoća, neutralna ili slabo bazna reakcija i druge. Većina izvora i vrela se javljaju na kontaktu krečnjaka i vododrživnih stijena i strmih stjenovitih odsjeka.
Izvori i vrela dreniraju znatna prostranstva centralnog dijela Durmitora i njegove površi Jezersku i Pivsku.
Najpoznatija vrela Durmitora su Ljutica, Kaluđerovača, Kućišta, Bijela vrela, Čelina (sva sa izdašnošću preko 1.000 l/sec), Ravnjak, Bjelovac (oko 500 l/sec), Nozdruć, Sige, Lazin kamen, Mišovi bukovi, Bukovica i Dubrovska vrela (sva sa više od 100 l/sec), ali i sa velikim varijacijama izdašnosti, do presušivanja.
Hidrografski objekti Durmitora se odlikuju velikom raznovrsnošću i predstavljaju značajno obilježje ove planine. I bez obzira što su bitni za stočarstvo, turizam, ribolov, vodosnabdijevanje, konstantno se mora raditi i na njihovoj zaštiti kako im se stanje ne bi pogoršalo.
Hvala na čitanju
Comments
Post a Comment